|
|||||||||||||
|
|
|||||||||||||
|
|
Chính trịChiến sự Mỹ-Iran: Địa lý và xuồng nhỏ – Vũ khí của nhà nghèo 29 September, 2026Sáng ÁnhIran được bảo vệ trước hết bởi địa lý. Dãy Zagros dài 1.600 km, với những vùng trung du, thung lũng và các ngọn núi cao tới 4.000 m, đã tạo điều kiện cho văn minh, nông nghiệp – lúa mạch, lúa mì – và chăn nuôi phát triển độc lập trong nhiều nghìn năm. Từ 10.000 năm trước, chính địa lý đã khiến Iran tự cường và hùng mạnh. Vì thế, họ coi 47 năm bị Hoa Kỳ bao vây và cấm vận kể từ năm 1979 nhẹ tựa lông hồng. Chuyện bị vây hãm thì “phim này tôi coi rồi”; đồng thời, chính địa lý ấy cũng bảo vệ Iran hữu hiệu hơn cả Vạn Lý Trường Thành. Lãnh thổ của quốc gia Iran hiện nay là 1.650.000 km2, gấp 5 lần Việt Nam, với 650 km bờ biển Caspian và 1.650 km bờ biển vịnh Ba Tư và vịnh Oman. Để so sánh, Iraq diện tích là 438.000 km2 tức 1/3 của Iran, đại đa số diện tích Iraq là sa mạc và châu thổ Lưỡng hà bằng phẳng. Nhưng để xâm lăng và kiểm soát lãnh thổ Iraq Mỹ đã phải dùng đến 297.000 lính năm 2003 và một liên minh quân sự 48 nước. Các phương tiện này từ đâu đến? Trong chiến tranh 40 ngày (tháng 3/ tháng 4.2026) tàu sân bay tối tân nhất của Hoa Kỳ là Gerald Ford đã phải đậu cách hơn 1.000 km tại Địa Trung Hải mặc dù tầm oanh kích của phi cơ tàu sân bay là 800 km khiến phải có tàu xăng tiếp tế trên không đậu tại bãi Israel. Nhưng cách hơn 1000 km để xa tầm tên lửa và được hệ thống phòng thủ của khu vực Israel-Jordan và phi cơ che chở. Chiếc Ford không đậu cách 1000 km tại Ấn Độ dương vì giữa Ấn Độ dương không có hệ thống tên lửa phòng không. Vậy làm thế nào đưa bộ binh đến mà không chịu thiệt hại? Sau khi chiếm được mục tiêu, làm sao ở lại đóng giữ mà không tổn thất? Hoa Kỳ sẽ kiểm soát 1.650 km bờ biển bằng cách nào? Và chiều sâu của mặt trận dài 1.650 km này phải là bao nhiêu để tránh tầm bắn của tên lửa đạn đạo, các loại tên lửa khác và UAV (drone) Iran? Những câu hỏi ấy đặt ra vấn đề về các phương tiện và vũ khí mà Iran hiện sử dụng để bảo vệ lãnh thổ. CÁC VŨ KHÍ CỦA IRAN Phi công Iran lái máy bay bà già Chiến tranh bắt đầu ngày 28 tháng và 40 lãnh đạo chính trị quân sự của Iran bị sát hại trong ngày đầu. Tổng thống Trump tuyên bố toàn thắng ngay lập tức, toàn bộ lực lượng không quân và hải quân Iran bị hủy diệt. Sang ngày một tháng 3, căn cứ Buehring của Hoa Kỳ bị 2 phi cơ Iran đánh bom, gây nhiều tiếng nổ phụ và tiêu diệt ít nhất là một trực thăng trên bãi. Đây là lần đầu một căn cứ Mỹ bị không kích từ 1950 (cảng Kim phổ trong chiến tranh Triều Tiên) tức là từ 76 năm nay. Tầm quan trọng của việc này là 19 căn cứ Mỹ trong khu vực, đầu tư trị giá nhiều trăm tỉ USD không phát hiện và ngăn ngừa được cuộc đột kích. Hai phi cơ oanh kích này là F-5 Tiger II của Mỹ sản xuất và chế độ quân chủ Iran mua từ 60 năm trước. Không hiểu Iran bảo trì bằng cách nào nhưng vẫn còn bay được, tuy bay rất thấp ở tầm 15m (!) nên không bị phát hiện. Có thể các máy bay này cũ kỹ, muốn bay cao hơn 20 m cũng không được cho nên Iran sử dụng vào việc tàng hình. Cuộc oanh kích bất ngờ này khiến hệ thống phòng không và radar Kuwait hoảng loạn, bắn rơi ngay 3 chiếc F-15E của Mỹ! Một vụ đánh bom thứ nhì bởi không quân Iran là một chiếc F-4 cũng đã 60 tuổi của Iran. Chiếc răng long này bị biên đội chiến đấu cơ F-16 của Mỹ đuổi theo nhưng bắn hụt và trở về nước an toàn. Vậy thì đã sao, và thiệt hại là gì? Đáng kể đến mức nào? Thực ra chẳng bao nhiêu. Vấn đề nằm ở chỗ Iran sẽ được Nga giao 20 chiếc Sukhoi Su-35 vào cuối năm nay và 28 chiếc vào đầu năm 2027, chứ không còn chỉ dùng những máy bay đã đến tuổi được đi tàu điện ngầm miễn phí tại TP. Hồ Chí Minh. Nghiêm trọng hơn, hệ thống phòng không Hoa Kỳ, với ngần ấy căn cứ và thiết bị bao vây khu vực, vẫn không bảo đảm được an ninh vùng trời trước các phi công Iran lái máy bay “bà già”. Nếu xảy ra chiến tranh ở Đông Á với không quân Triều Tiên và Trung Quốc thì sẽ ra sao? Vấn đề không chỉ nằm ở Iran, mà chính là ở điểm đó. Hải quân, tàu lớn thua tàu nhỏ? Theo Tổng thống Trump thì Hải quân Iran không còn hiện hữu nữa và ở đây ông nói đúng một phần nào, tức là điều hiếm thấy nơi ông. – Ngày 4 tháng 3, khu trục hạm Dena đi tham gia tập diễn hành tại Ấn Độ và không mang theo tên lửa hay đạn dược, bị một tàu ngầm Mỹ bắn chìm cách Sri Lanka 19 hải lý khiến 84 thủy thủ thiệt mạng. Chiến hạm tương tự là chiếc Jamaran cũng bị đánh chìm ở vịnh Oman.  Tàu sân bay Shahid Bagheri của Iran cùng các xuồng nhỏ tham gia một cuộc tập trận hải quân hồi năm 2024 – Ảnh: Business Insider/Morteza Nikoubazl Nhưng Iran có vô số xuồng nhỏ bắn tên lửa các loại giấu ở bờ biển vịnh Ba Tư và phân tán từng nhóm nhỏ. – Loại Seraj chỉ cần thủy thủ đoàn 2/3 người, trang bị 4 tên lửa 107 mm và một đại liên nhưng tốc độ lên đến 130 km/ giờ. Loại này dựa trên mẫu tàu đua Anh Quốc Bladerunner và là dạng rú ga làm anh hùng eo biển. Khi cần các xuồng nhỏ có thể tụ tập lại và tấn công tàu lớn. Vũ khí tên lửa trên các chiến hạm lớn dùng để đánh chìm các chiến hạm ngang tầm nên con số giới hạn. Hệ thống này dùng để hải chiến từ xa với các tàu lớn. Khi bị mấy chục xuồng nhỏ ùa ra vây đánh cùng một lúc thì hệ thống điện tử của các chiến hạm lớn không đỡ mọi mặt được và mãnh hổ nan địch chiến thuật của quần hồ. – Tiểu đỉnh cao tốc (90 km/giờ) Zulfiqar, 2/4 người, bắn tên lửa phòng không hộ tống các xuồng nhỏ Seraj để chống trực thăng trang bị và máy bay đến gần. – Tiểu đỉnh Peykaap (90 km/giờ), 2/3 người, bắn 2 tên lửa chống tàu biển. Trước khi có mấy trăm chiếc xuồng nhỏ cao tốc này, Hải quân Iran chỉ có 20 tiểu hạm phóng tên lửa gốc Triều Tiên và Trung Quốc, chạy chậm hơn, lại giá đắt hơn và cần thủy thủ đoàn tới 25/30 người có huấn luyện bài bản trong khi lái ghe cao tốc chỉ cần có bằng xe máy phân khối lớn và biết đánh võng trên eo biển. Cho tới giờ, chưa có hải chiến kiểu này trong vịnh, Iran chưa đến mức liều chết và Mỹ thì cũng lại kiềng, nên không ai biết được kết quả sẽ ra sao. 4 Tháng 5, ông Trump cho biết bắn hạ được 7 chiếc Seraj và là 7 chiếc chót của Iran. Theo ngoại trưởng Iran, Mỹ bắn hạ là 2 tàu đánh cá, làm chết 2 ngư dân và lực lượng tàu cao tốc toàn vẹn. Lực lượng bóng câu cửa sổ là tên lửa Sức mạnh và ưu thế chủ yếu của Iran vẫn nằm ở các loại tên lửa. – Đạn đạo Shahab-3/ Emad/ Fateh-110 dựa trên mẫu Nodong của Triều Tiên. Đây là đạn tầm trung 1000-2000 km mang một đầu nổ 1200 kg cho đến 5 đầu nổ. Khi đến nơi thì đánh được 5 mục tiêu khác nhau cùng một lúc. Giá một Shahab-3 là 1 triệu đến 3 triệu USD. – Tên lửa đạn đạo Khorramshahr (giá 8 triệu USD) dựa trên mẫu Musodong của Triều Tiên. Trong khi Musodong mang 2000 kg chất nổ đi xa 4000 km thì Iran hạn chế tầm của họ lại ở khoảng 3000 km để cho Paris và London đỡ mất ngủ. – Tên lửa siêu thanh Seijil (5 đến 8 triệu), để đến Israel mất có 7 phút, khiến các hệ thống phòng không không kịp trở tay. Có một chiếc này bắn đi trong chiến tranh 12 ngày (6.2025) trúng thủ đô Tel Aviv của Israel. Theo Israel thì họ chặn được nhưng thiệt hại là do các mảnh nhỏ tan ra gây nên. – Tên lửa siêu thanh Qasem Basir, loại mới nhất và ra trận năm 2025, đánh Tel Aviv. Loại này có thiết bị điện tử để tránh bị phát hiện và lối đi sử dụng túy quyền nên khó đoán bởi địch. – Paveh ( giá 500.000 USD) là tên lửa hành trình đi xa 1600 km. Loại này có thể đổi hướng để đánh vòng hoặc thay mục tiêu. Một nhóm Paveh cũng có thể phối hợp với nhau trên đường đi, tao đông mày tây thằng này đi giữa và hoán chuyển nhiệm vụ. Lực lượng Kháng chiến Iraq (IRI) năm 2024 đã đánh trúng căn cứ không quân Hatzerim và kho dầu Ashkelon tại Israel bằng Paveh. Giá các phi đạn như vậy là cao trên tuyệt đối nhưng tương đối thấp so với các khả năng khác. Nếu đánh bom bằng phi cơ thay vì bằng tên lửa, phải có đội ngũ phi công và chuyên viên bảo trì, phải có phi trường và phải có… phi cơ. Tầm 1000 km (Iran đến Israel) phải có tàu tiếp tế xăng trên không. Nếu địch có không quân thì phi cơ oanh tạc phải có chiến đấu cơ hộ tống. Vì vậy tên lửa là giải pháp dễ khả thi và ít tốn kém hơn nhiều. Ta không rõ thiệt hại cho Israel do các tên lửa và tên lửa này nhưng Israel không phải là địch thủ của Iran và vì thế phải níu kéo nằn nì Hoa Kỳ vào chuyện. Từ ngày ‘ngưng bắn’, Israel cũng để Mỹ xử lý và đứng nhìn vì nếu dây vào thì Iran sẽ đáp lễ thẳng Israel bằng những phương tiện trên. Các cuộc chiến cura Israel sau 1948 đều ở ngoại vi của quốc gia hoặc khu vực biên giới với Lebanon, cho đến chiến tranh 12 ngày năm 2025 và chiến tranh 40 ngày năm 2026. Hiệu quả thế nào ta chưa biết, nhưng người dân Israel không thích nghe còi báo động và xô nhau chạy xuống hầm. Máy bay không người lái UAV Đây là vũ khí có lẽ lợi hại nhất của Iran về mặt chiến thuật cũng như về mặt kinh tế. Trước chiến tranh, các nhà máy Iran có thể sản xuất 10.000 UAV mỗi tháng. Sau đó các nhà máy này bị đánh bom dữ dội nhưng Iran đã thận trọng phân tán sản xuất, vùi sâu dưới địa đạo nên ta không rõ khả năng sản xuất hiện nay ra sao. Tuy nhiên, có thể ước tính đó là vài ngàn chiếc mỗi tháng. Theo Iran, hiện họ đã vượt số UAV có trước chiến tranh. – Shahed-136 thuộc loại ‘tự sát’ ra đi không trở về (giá 20.000-40.000 USD). Loại này bay chậm (185 km/giờ) nhưng đi xa (2.500 km) mang 50-90 kg chất nổ. Nó dài 3,5m và bề ngang 2,5m, nặng 200 kg và có thể dùng xe máy Simson kéo đi ra sa mạc, bắn từ bất cứ hốc núi nào bởi bất cứ thiếu niên nào 14 tuổi từng chơi game điện tử. – Hadid-110 cũng thuộc loại UAV Kinh Kha (giá cao hơn) dùng động cơ phản lực. Loại này tốc độ đến 500 km/giờ và bay cao 9.000m tức là tránh được các UAV ngăn chặn chỉ bay đến độ cao 5.000m. Tầm đánh của Hadid-110 là 350 km nhưng theo Iran thì có thể mang 20 kg chất nổ đi 2000 km. Giá thành không rõ nhưng phải đắt hơn Shahed-136 nhiều lần. – Mohajer-6/ Kaman-22: Iran có vài trăm chiếc UAV loại lớn, tầm cũng 2.000-3.000 km nhưng mang được vài ba trăm kg chất nổ, bom hay tên lửa. Đây là loại đắt tiền hơn và đi còn biết đường về để sau còn đánh tiếp. Lực lượng phòng không gần như bằng không Về mặt này, Iran coi như là không có và trong chiến tranh vừa qua, các hệ thống Bavar-373 và S-300 (Nga) không thấy có tác dụng gì ngoài việc khiến máy bay Mỹ/Israel phải thận trọng dè chừng. Tuy nhiên Trung Quốc vừa giao một mớ QW-12 và FN-16 là tên lửa vác vai hoặc trên xe loại nhỏ. Thứ này có thể đánh trực thăng và bảo vệ đơn vị ở cự ly gần khi trực chiến bộ binh. Vì nhẹ và nhỏ, vũ khí này rất khó tiêu diệt bằng không kích và pháo kích như các giàn tên lửa hay đài radar đi kèm. Nó hữu hiệu trong trường hợp Hoa Kỳ đổ bộ chiếm các đảo Kharg hay Qeshm chẳng hạn. CÁC VŨ KHÍ ĐỐI PHÓ CỦA HOA KỲ/ISRAEL Để ngăn chặn tên lửa và UAV của Iran có thể dùng: 1. Máy bay tuần tiễu để bắn hạ. Thí dụ máy bay đây là F-16 (giá 60-80 triệu USD) có người lái, huấn luyện tốn kém (giá huấn luyện 6-7 triệu USD), chi phí bảo trì và nhiên liệu cao (một giờ bay là 25.000 USD), cần có tên lửa Sidewinder để bắn drone chứ (giá 450.000 USD), lại cũng cần có phi trường để bay lên đáp xuống và câu lạc bộ để vào uống nước sau phi vụ. 2. Hệ thống tên lửa Iron Dome (Vòm sắt, giá 100 triệu USD). Mỗi tên lửa Tamir bắn đi giá 40.000-100.000 USD. 3. Hệ thống tên lửa Patriot. Giá giàn phóng đây là 400 triệu, và mỗi tên lửa giá là 4 triệu USD. 4. Cuối cùng là hệ thống THAAD. Một hệ thống này giá 1 đến 2 tỉ USD và mỗi tên lửa giá 12 triệu-15 triệu. Ngoài khác biệt về tốn kém ra, còn có vấn đề sản xuất đạn dược: Israel nói có đủ dùng sau khi tăng sản xuất lên gấp 3. Hiện họ đang thương lượng với Ấn Độ chuyện sản xuất Tamir tại Ấn, để bớt giá thành là chuyện nhỏ thôi nhưng việc chính là tăng sản xuất và sản xuất ở một nơi an toàn, nhà máy đặt mãi đằng sau đền Taj Mahal và không sợ bị đánh. Phần Hoa Kỳ thì hiện đã sử dụng 80% của tổng số 452 tên lửa THAAD và 65% của tổng số 2330 tên lửa Patriot. Hiện mức sản xuất của 2 loại này là vào khoảng 90/100 chiếc mỗi năm. Tuy đã có lệnh tăng sản xuất và đặt hàng nhưng đắp được số tên lửa sẽ cần nhiều năm, xây dựng giàn máy sản xuất và xây dựng nhà máy mới. Thí dụ gần Tết Trung thu ta có nhu cầu đặt thêm lạp xưởng nhưng nếu trời ít nắng và nhiều mưa thì sao lạp xưởng kịp khô? Khô xong thì đã hết Trung thu! Vì vậy hiện Mỹ không đánh tiếp vì sẽ không có đủ phương tiện để bảo vệ các nước đồng minh có căn cứ Hoa Kỳ như Saudi, Qatar, Kuwait, Bahrein, UAE, cũng như không đủ để bảo vệ Israel. Nghiêm trọng hơn là sức mạnh quân sự vô song này đã gặp trắc trở trước Iran thì làm sao phản ứng với Trung Quốc? Đưa Trung Quốc về thời kỳ đồ đá, hủy diệt hoàn toàn, dẫm nát tan hoang v.v. như Tổng thống Trump từng tuyên bố 17 lần về Iran? CHIẾN LƯỢC BẤT CÂN XỨNG CỦA IRAN Quỹ quốc phòng Iran (theo SIPRI, 2025) là 7 tỉ USD chính thức, cộng thêm chừng 16 tỉ quỹ tiền ngầm là 23 tỉ, ngân sách ngầm là của Vệ binh cách mạng, giúp Houthis, Hezbollah v.v. Quỹ Hoa Kỳ là 954 tỉ, Israel là 48 tỉ, Saudi là 83 tỉ. Iran biết phận nghèo hèn và đã sửa soạn từ trước cách chống lại kẻ địch mạnh gấp bội tiền rừng bạc biển. Phát triển vũ khí bất cân xứng và rẻ tiền là một cách. Dù nhiều vũ khí tới đâu cũng đến lúc cạn và hiện nay đã là lúc Hoa Kỳ cạn vì chỉ sản xuất được 15/20 tên lửa mỗi tháng để chống lại hàng ngàn UAV của Iran. Mặt khác là phân tán hệ thống chỉ huy được gọi là “mosaic”. Ngoài một bộ tổng tham mưu ở trung ương thì Iran có 31 bộ tư lệnh ở 31 tỉnh, mỗi tỉnh và mỗi đơn vị độc lập để sống còn, dù bị cắt đứt liên lạc và không nhận được chỉ thị. Lãnh tụ tối cao có chết, bộ chỉ huy trung ương không ra được lệnh, thì các tốp mấy chục xuồng nhỏ đang ở hốc đá nào ven biển vẫn biết phải làm gì. Đó là ra quân đánh các chiến hạm Mỹ đi vào Vịnh. Sáu tháng chiến tranh đã chứng minh rằng quân lực Iran dựa vào hệ thống đó một cách thành công. Mỹ đánh 12.000 mục tiêu và Israel đánh 10.000; ngay trong ngày đầu, 40 lãnh đạo quân sự và chính trị bị giết. Tuy nhiên, Iran đã chuẩn bị sẵn: một thiếu tướng bị giết thì có hai đại tá thay thế; hai đại tá bị giết thì có bốn thượng tá sẵn sàng. Cấp trước bị loại đến đâu, cấp sau được thăng lên đến đó, và tổ chức đến nay chưa sụp đổ như là Mỹ và Israel đã rộn ràng đoán nhầm trong những ngày đầu chiến cuộc. 14. 8. 2026 (Bài đã đăng trên Tuổi Trẻ. Tên bài do báo đặt.) Ý kiến - Thảo luận
Bài đã đăng
|
||||||||||||
|
|
|||||||||||||
